Η Πρωτομαγιά μας καλεί για ταξίδια κοντά στη φύση. Είναι μια γιορτή που όλοι περιμένουμε, αλλά συγχρόνως και μια παράξενη γιορτή. Είναι αργία που μας δίνει την ευκαιρία να απολαύσουμε μικρές αποδράσεις στην εξοχή, γιορτάζοντας τον θρίαμβο της Άνοιξης. Αλλά δεν θα ήταν ποτέ αργία, όπως και η πρώτη Απριλίου ή η πρώτη Ιουνίου, για παράδειγμα, αν δεν είχε καθιερωθεί ως τέτοια για να τιμηθούν οι θυσίες και οι απεργιακοί αγώνες των εργατών στο Σικάγο το 1886.
Όπως και να ’χει, αργία ή απεργία, είναι μια μέρα που τη γιορτάζουν στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο με εκδηλώσεις και έθιμα που έχουν την καταγωγή τους σε εποχές, πολύ πριν καθιερωθεί η εργατική Πρωτομαγιά.
ΑΝΘΕΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΑΝΘΕΣΤΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
Πηγή: SanSimera
Ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα, τότε που στον αντίστοιχο του Μαΐου, αρχαίο μήνα Θαργηλίωνα γιορτάζονταν τα περίφημα Ανθεοφόρια. Ήταν ένας μήνας αφιερωμένος στη θεά της γεωργίας Δήμητρα και την κόρη της Περσεφόνη, που τον μήνα αυτόν επιστρέφει από τον Άδη στη γη. Αντίστοιχες γιορτές είχαν και στην αρχαία Ρώμη που τις έλεγαν «Ροσύλλια», τις οποίες διατήρησαν και οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες. Σύμφωνα με τη λαϊκή αντίληψη, στον μήνα Μάιο συνυπάρχουν οι ιδιότητες του καλού και του κακού, της αναγέννησης και του θανάτου και οι γιορτές την πρώτη μέρα έχουν στόχο να ξορκίσουν το κακό και να θριαμβεύσει το καλό. Παράλληλα, σηματοδοτούν τη νίκη του καλοκαιριού απέναντι στον χειμώνα.
Ο Μάιος, οφείλει το όνομά του στη ρωμαϊκή θεότητα Maia (Μάγια), η οποία ονομάστηκε έτσι από την ελληνική λέξη Μαία που σημαίνει τροφός και μητέρα. Εκτός από τα Ανθεοφόρια, στην Αρχαία Ελλάδα υπήρχαν και τα πιο γνωστά Ανθεστήρια. Εδώ δεν επέστρεφε η Περσεφόνη από τον Άδη, αλλά ανασταινόταν ο… σκοτωμένος θεός Ευάνθης, επίθετο του Διόνυσου, από το χυμένο αίμα του οποίου φύτρωσε η άμπελος.
ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Το πρωτομαγιάτικο στεφάνι
Το πιο γνωστό έθιμο που επιβιώνει σε κάθε σπίτι είναι το μαγιάτικο στεφάνι, που όλοι έχουμε πλέξει κάποια στιγμή, όταν με βήμα ταχύ πηγαίναμε να προϋπαντήσουμε τον Μάιο στην εξοχή.
Το μαγιάτικο στεφάνι που φτιάχνεται από διάφορα άνθη και καρπούς και κρεμιέται στην πόρτα των σπιτιών και παραμένει εκεί μέχρι το κάψιμό του στις γιορτές του Αη Γιάννη του Θεριστή.
Σε πολλά μέρη, σε κάθε στεφάνι έβαζαν, εκτός από λουλούδια, ένα σκόρδο για τη βασκανία, ένα αγκάθι για τον εχθρό κι ένα στάχυ για την καλή σοδειά.
Το αμίλητο νερό
Σε νησιά του Αιγαίου την Πρωτομαγιά, τα κορίτσια σηκώνονταν την αυγή και έπαιρναν μαζί τους τα λουλούδια, που είχαν μαζέψει από την παραμονή και πήγαιναν στα πηγάδια να φέρουν το «αμίλητο νερό». Το αποκαλούσαν έτσι γιατί το μετέφεραν χωρίς να μιλούν. Όταν το έφερναν στο σπίτι, πλένονταν όλοι με αυτό.
Η Πρωτομαγιά των αγροτών
Στις αγροτικές περιοχές, αντί για λουλούδια ή μαζί με αυτά, μάζευαν κλαδιά από καρποφόρα δέντρα και φυτά: σιτάρι, κριθάρι, σκόρδα, κρεμμύδια, κλαδιά συκιάς με τα σύκα, κλαδιά αμυγδαλιάς με τα αμύγδαλα, κλαδιά ροδιάς με τα ρόδια.
Το Μαγιόξυλο
Σε χωριά της Κέρκυρας, οι κάτοικοι περιφέρουν έναν κορμό κυπαρισσιού, σκεπασμένο με κίτρινες μαργαρίτες που γύρω του έχει ένα στεφάνι με χλωρά κλαδιά. Με το «μαγιόξυλο» αυτό, οι νέοι εργάτες ντυμένοι με κάτασπρα παντελόνια και πουκάμισα και κόκκινα μαντήλια στο λαιμό βγαίνουν στους δρόμους, τραγουδώντας το Μάη.
Το έθιμο του Κλήδωνα
Πηγή: In.gr
Την παραμονή της πρωτομαγιάς τα κορίτσια του χωριού στο δήμο Κόζιακα, μαζεύουν κλήδωνα -είδος λουλουδιού- και άλλα λουλούδια και τα βάζουν μέσα σε μια στάμνα. Στη συνέχεια, κάνουν το γύρο του χωριού κρατώντας την και τραγουδώντας.
Φυσικά, καταγράφονται και πολλά άλλα έθιμα, όπως το πήδημα της φωτιάς, το Μαγιόπουλο: ένα θεατρικό δρώμενο, ο «Ζαφείρης», ή το έθιμο της πιπεριάς. Τα περισσότερα από αυτά έχουν εξασθενήσει με το πέρασμα του χρόνου ή επιβιώνουν χάρη σε ενέργειες πολιτιστικών και λαογραφικών συλλόγων.
ΑΓΓΛΙΑ
Maypole Dance, ο χορός του γαϊτανιού
Ο χορός του γαϊτανιού είναι ένα αρχαίο ανοιξιάτικο έθιμο, που γιορτάζεται κυρίως την Πρωτομαγιά ή την παραμονή της, συμβολίζοντας την επιστροφή του καλοκαιριού, τη γονιμότητα, την ανάπτυξη και την ενότητα της κοινότητας. Οι χορευτές κινούνται γύρω από έναν διακοσμημένο στύλο, πλέκοντας κορδέλες σε ένα πλεκτό μοτίβο που συμβολίζει την ένωση των δυνάμεων της ζωής, συχνά συνδυάζοντας στοιχεία κοινοτικής συμμετοχής και τελετουργιών γονιμότητας. Ο στύλος συμβολίζει το «δέντρο της ζωής» ή ένα φαλλικό σύμβολο, ενώ τα λουλούδια και οι κορδέλες αντιπροσωπεύουν τη θηλυκή ενέργεια. Η πιο όμορφη κοπέλα του χωριού ανακηρύσσεται “Βασίλισσα του Μάη”.
Το έθιμο έχει τις ρίζες του σε παγανιστικά φεστιβάλ γερμανικών και κελτικών λαών και έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές στην Αγγλία, αλλά και σε όλη την Ευρώπη ως εορταστική δραστηριότητα των χωριών, που τιμά την κοινότητα και την έλευση της νέας εποχής. Ένα άλλο χαριτωμένο έθιμο θέλει τα παιδιά να πηγαίνουν από πόρτα σε πόρτα με λουλούδια, ζητώντας κέρματα που τα πετούν έπειτα σε πηγάδι των ευχών.
ΓΕΡΜΑΝΙΑ
Το δέντρο του Μαΐου
Αντίστοιχα χαρακτηριστικά που παραπέμπουν στον χορό του γαϊτανιού συναντάμε και στη Γερμανία, κυρίως στη Βαυαρία. Ένα ψηλό, διακοσμημένο δέντρο στήνεται στο κέντρο του χωριού, συμβολίζοντας την άνοιξη, τη γονιμότητα και την τοπική κοινότητα. Τα δέντρα είναι συχνά βαμμένα με τα βαυαρικά χρώματα (μπλε-λευκό) και φέρουν εμβλήματα τοπικών συντεχνιών. Το δέντρο, συνήθως έλατο, ξεφλουδίζεται, διακοσμείται και στήνεται με τη βοήθεια των κατοίκων, συχνά με παραδοσιακές στολές. Μια δημοφιλής παράδοση είναι η προσπάθεια γειτονικών χωριών να κλέψουν το δέντρο του Μαΐου. Αν το καταφέρουν, το χωριό πρέπει να «εξαγοράσει» το δέντρο του, συνήθως προσφέροντας μπύρα και φαγητό στους «κλέφτες». Για να αποφευχθεί η κλοπή, οι κάτοικοι φυλάνε το δέντρο τις νύχτες πριν το στήσιμο. Το δέντρο παραμένει στημένο, συχνά μέχρι το τέλος του μήνα ή και για χρόνια, αποτελώντας σημείο συνάντησης και πολιτιστικής ταυτότητας.
Η παράδοση αυτή ενισχύει τους δεσμούς μεταξύ των μελών της κοινότητας και αποτελεί σημαντικό κομμάτι της βαυαρικής κουλτούρας. Στη Γερμανία, επίσης τα ερωτευμένα αγόρια φυτεύουν κρυφά μυστικά δέντρα στην αυλή των κοριτσιών.
ΣΟΥΗΔΙΑ
Walpurgis. Η τελευταία μέρα του Απριλίου
Η Walpurgis, ή Valborg (συντομογραφία του Valborgsmässoafton), δεν είναι ακριβώς η γιορτή της Πρωτομαγιάς, αλλά όπως χαϊδευτικά την αποκαλούν: «η τελευταία μέρα του Απριλίου», είναι μία από τις πιο αγαπημένες ανοιξιάτικες παραδόσεις της Σουηδίας. Αρχικά αποτελούσε έναν τρόπο να σηματοδοτηθεί η αλλαγή των εποχών και να απομακρυνθούν τα κακά πνεύματα. Σήμερα είναι μια χαρούμενη γιορτή της κοινότητας. Οι Σουηδοί συγκεντρώνονται γύρω από φωτιές για να καλωσορίσουν την άνοιξη. Είναι ένας συμβολικός αποχαιρετισμός στους σκοτεινούς, κρύους μήνες και ένα «φλογερό» καλωσόρισμα στις πιο φωτεινές μέρες. Οι φοιτητές τη βλέπουν ως πρόγευση των καλοκαιρινών διακοπών, ενώ οικογένειες και φίλοι μαζεύονται για να τραγουδήσουν, να παρακολουθήσουν τις φωτιές και να απολαύσουν την πρώτη πραγματικά υπαίθρια βραδιά της χρονιάς. Θα δείτε χορωδίες και πολύ κόσμο να στέκεται κοντά-κοντά, στο φως της φωτιάς, αντιμετωπίζοντας το κρύο με χαμόγελο. Και φυσικά οι γιορτές συνεχίζονται και την επόμενη μέρα, καθώς ακολουθεί η Πρωτομαγιά, επίσημη αργία με παρελάσεις και πολιτικές διαδηλώσεις.
Στη Στοκχόλμη το υπαίθριο μουσείο Skansen φιλοξενεί μία από τις μεγαλύτερες γιορτές, με φωτιά και θέα στην πόλη. Στην Ουψάλα, ξεχωρίζουν ο αγώνας με σχεδίες στον ποταμό Fyris και η χορωδιακή συναυλία στο κάστρο. Στο Γκέντεμποργκ, οι φοιτητές συγκεντρώνονται για μια μεγάλη μουσική συναυλία, ενώ η εντυπωσιακή παρέλαση Cortègen γίνεται κάθε χρόνο από το 1909.
ΓΑΛΛΙΑ
Πρωτομαγιά ή Fête du Muguet. Γιορτή του κρίνου της κοιλάδας
Η Πρωτομαγιά ή La Fête du Travail, είναι εθνική αργία στη Γαλλία που τιμά τα δικαιώματα των εργαζομένων. Καθώς οι Γάλλοι εργαζόμενοι συχνά διαδηλώνουν για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους, η ημέρα αυτή συνοδεύεται συχνά από πορείες και απεργίες. Πρόκειται για μια πολύ σημαντική γιορτή στη χώρα και παράλληλα, είναι και μία από τις πιο όμορφες ημέρες του χρόνου, με αρωματικά μπουκέτα από κρινάκια της κοιλάδας (lily of the valley) να πωλούνται παντού. Με αφορμή την επέτειο της Γαλλικής επανάστασης οι σοσιαλιστές καθιέρωσαν την 1η Μαΐου ως Διεθνή Ημέρα των Εργατών. Το σύμβολό τους ήταν ένα κόκκινο τρίγωνο που αντιπροσώπευε: 8 ώρες εργασίας, 8 ώρες ύπνου, 8 ώρες ελεύθερου χρόνου. Το 1907, το τρίγωνο αντικαταστάθηκε από το κρίνο της κοιλάδας (muguet) ως νέο σύμβολο της ημέρας. Το 1941, η ημέρα ανακηρύχθηκε επίσημα Fête du Travail και έκτοτε αποτελεί εθνική αργία στη Γαλλία.
ΙΤΑΛΙΑ
Calendimaggio
Το Calendimaggio είναι μια αρχαία λαϊκή γιορτή, που γιορτάζεται την 1η Μαΐου ή τις αμέσως επόμενες ημέρες στην Ιταλία και σηματοδοτεί τον ερχομό της άνοιξης και την αναγέννηση της φύσης. Έχει τις ρίζες του σε παγανιστικές ρωμαϊκές τελετές και συνδέεται με τη γονιμότητα και την άνθηση, συχνά συνοδευόμενο από το έθιμο του «cantar maggio» και την αναβίωση ιστορικών παραδόσεων.
Ο όρος προέρχεται από τις «καλένδες», την πρώτη ημέρα του Μαΐου. Στην αρχαιότητα γιόρταζε τον θρίαμβο της ζωής και τη μετάβαση προς το καλοκαίρι, και συνδεόταν με τελετές προς τιμήν της Μάια και τη Φλώρα, τις θεές των λουλουδιών και της άνοιξης. Παραδοσιακά περιλάμβανε τραγούδια, χορούς, φωτιές και το στήσιμο ενός διακοσμημένου δέντρου, συμβόλου της άνοιξης. Σε ορισμένες περιοχές, οι νέοι γύριζαν από πόρτα σε πόρτα τραγουδώντας και λάμβαναν δώρα. Συχνά προσφέρονται τρόφιμα, όπως κουκιά και πεκορίνο, ως συμβολικές προσφορές.
Σήμερα, η διασημότερη ιστορική αναβίωση, γίνεται στην Ασίζη όπου η πόλη χωρίζεται σε δύο παρατάξεις (Nobilissima Parte de Sopra και Magnifica Parte de Sotto), που διαγωνίζονται με τραγούδια, χορούς και μεσαιωνικές παρελάσεις, συνήθως το πρώτο Σαββατοκύριακο του Μαΐου. Επίσης στη Γαλλία και την Ιταλία, η Πρωτομαγιά είναι αφιερωμένη στην Παναγία. Οι κάτοικοι στολίζουν αγάλματα, τα περιφέρουν στους δρόμους και δένουν λουλούδια στην ουρά μιας αγελάδας, που θεωρείται ιερή. Αν αγγίξεις την αγελάδα, λένε, θα έχεις τύχη για όλη τη χρονιά. Τέλος, οι ντόπιοι πίνουν το φρέσκο γάλα της αγελάδας το πρωί της Πρωτομαγιάς για να φέρουν ευημερία στο σπίτι τους.
ΤΣΕΧΙΑ
Lásky čas. Η Πρωτομαγιά της ποίησης
Στην Τσεχία, η πρώτη Μαΐου είναι μια ιδιαίτερη ημέρα. Είναι επίσης γνωστή ως «Lásky čas» ή «Ημέρα της Αγάπης» και αποτελεί παραδοσιακή γιορτή, κατά την οποία είναι έθιμο να φιλά κανείς το αγαπημένο του πρόσωπο κάτω από μια ανθισμένη κερασιά. Υπάρχει ένα διάσημο ποίημα, από το οποίο οι περισσότεροι Τσέχοι μπορούν να απαγγείλουν τουλάχιστον μερικούς στίχους, με τίτλο «Máj» (Μάιος), γραμμένο από τον ρομαντικό Τσέχο ποιητή Karel Hynek Mácha. Το άγαλμα του ποιητή, ψηλά στον λόφο Petřín της Πράγας, επισκέπτονται συχνά ερωτευμένα ζευγάρια τη μέρα αυτή.
ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ
Ένα σύντομο ιστορικό
Πηγή: Avgi.gr
Το 1886, τα αμερικανικά συνδικάτα καλούν σε απεργία την 1η Μαΐου – ημέρα της ανανέωσης των συμβολαίων εργασίας – για τη διεκδίκηση του οκταώρου. Περισσότεροι από 300.000 εργάτες εγκαταλείπουν τα εργοστάσιά τους σε όλη τη χώρα. Στις 3 Μαΐου, επεισόδια ξεσπούν στο Σικάγο, ένα από τα κέντρα της διαμαρτυρίας, όπου πολλοί απεργοί σκοτώνονται από την αστυνομία. Την επομένη μέρα τα επεισόδια κλιμακώνονται καθώς μια βόμβα από αναρχικούς, εκρήγνυται ανάμεσα στους αστυνομικούς οι οποίοι απαντούν με πυροβολισμούς εναντίον του πλήθους. Επτά αστυνομικοί και πολλοί διαδηλωτές χάνουν τη ζωή τους. Οκτώ αναρχικοί καταδικάζονται για την επίθεση, τέσσερις από τους οποίους απαγχονίζονται. Το 1889, το ιδρυτικό συνέδριο της Β’ Διεθνούς αποφασίζει τη διοργάνωση σε μια καθορισμένη ημερομηνία, αρχής γενομένης την 1η Μαΐου 1890, μιας διεθνούς διαδήλωσης των εργαζομένων για τη διεκδίκηση του οκτάωρου αλλά και σε ένδειξη τιμής προς τους νεκρούς του Σικάγου. Η Εργατική Πρωτομαγιά τιμάται σε 107 χώρες του κόσμου, που αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 67% του παγκόσμιου πληθυσμού. Στις περισσότερες χώρες την ημέρα αυτή συνδικάτα και κόμματα διοργανώνουν διαδηλώσεις και εορταστικές συγκεντρώσεις.
Ο πρώτος εορτασμός της εργατικής Πρωτομαγιάς στην Ελλάδα έγινε το 1893 από τον Σοσιαλιστικό Σύλλογο του Σταύρου Καλλέργη. Ο εορτασμός δεν έγινε όμως την πρώτη, αλλά τη δεύτερη μέρα του Μαΐου, αφού η 1η Μαΐου ήταν Σάββατο, εργάσιμη ημέρα. Έτσι, αποφασίστηκε να μετατεθεί την επόμενη μέρα, Κυριακή, για να μπορέσουν να συμμετάσχουν όσο το δυνατόν περισσότεροι.
Το 1937 η Πρωτομαγιά καθιερώθηκε και στην Ελλάδα ως «Ημέρα Εορτασμού της Εργασίας».