Όταν μιλάμε για τον ελληνικό αμπελώνα, στο μυαλό μας έρχεται μια λέξη τόσο στον ενικό, όσο και στον πληθυντικό. Ποικιλία και ποικιλίες. Πράγματι, μιλάμε για τη μεγαλύτερη ποικιλία σε οινικές ζώνες και περιοχές που μπορεί να συναντήσει κανείς σε μια χώρα. Αλλά και για τις περισσότερες ποικιλίες αμπελιού που καλλιεργούνται σε αυτές τις περιοχές. Όχι μόνο οι κλασικές διεθνείς, αλλά αναρίθμητες τοπικές, γηγενείς, πολλές από τις οποίες με αρχαία καταγωγή και που όλες μαζί συνθέτουν ένα σπάνιο οινικό τοπίο. Στο Cosmorama, αγαπάμε το ελληνικό κρασί, το θεωρούμε μέρος του πολιτισμού μας από την εποχή του Βάκχου και του Διονύσου μέχρι σήμερα και διοργανώνουμε συχνά οινικά και γαστρονομικά ταξίδια για να γνωρίσουμε τον ελληνικό αμπελώνα.
Οδηγοί σας σε αυτά ο Τίμος Πετρίδης, αρχιτέκτων και επιχειρηματίας της εστίασης και η Ελευθερία Μαρτίνου, Τεχνολόγος τροφίμων και ποτών με εξειδίκευση στα κρασιά και αναγνωρισμένες οινικές πιστοποιήσεις.
Νεμέα, η «πράσινη θάλασσα» του Αγιωργίτικου
Η ζώνη ΠΟΠ της Νεμέας είναι από τις μεγαλύτερες οινοπαραγωγικές ζώνες στα Βαλκάνια και περιλαμβάνει 17 χωριά και 32.000 στρέμματα αμπελώνα με κύρια ποικιλία το αγιωργίτικο από το οποίο παράγεται το κρασί ΠΟΠ ΝΕΜΕΑ. Το Αγιωργίτικο μια «πολυδύναμη» ερυθρή ποικιλία, παράγει μια μεγάλη γκάμα κρασιών, από φρέσκα και ροζέ, μέχρι στιβαρά παλαίωσης και επιδόρπια γλυκά. Έχει κομψό και έντονα φρουτώδη χαρακτήρα με κυρίαρχα τα αρώματα κόκκινων φρούτων, όπως το κεράσι, το βύσσινο, το δαμάσκηνο και το βατόμουρο. Εντυπωσιακή είναι η «πράσινη θάλασσα» που σχηματίζουν οι εκτεταμένοι αμπελώνες στην περιοχή, στην οποία δραστηριοποιούνται πάνω από 40 οργανωμένα οινοποιεία, όπως Παπαϊωάννου, Παλυβού, Σκούρα, Σεμέλη, Μπαραφάκα, Λαφαζάνη, Λαυκιώτη, Λαντίδη, Οινοποιητικού Συνεταιρισμού κ.ά. Εδώ, εκτός από τα οινοποιεία, μπορείτε να επισκεφτείτε τον ιδιαίτερα εντυπωσιακό αρχαιολογικό χώρο στην Αρχαία Νεμέα, με το Μουσείο και το Αρχαίο στάδιο, όπου στην αρχαιότητα τελούντο οι πανελλήνιοι αγώνες «Νέμεια», καθώς και κοντινούς εμβληματικούς προορισμούς, όπως οι Μυκήνες ή το Ναύπλιο.
Μαντινεία: η ερατινή ομηρική χώρα του Μοσχοφίλερου
Πηγή: wineplus.gr
«Μαντινέη Ερατινέη», την ονομάζει ο Όμηρος, δηλαδή τερπνή χώρα. Η Μαντίνεια, γνωστή ως Μαντινεία ήταν αρχαία πόλη της Αρκαδίας. Σήμερα είναι μια περιοχή που βρίσκεται πολύ κοντά στην Τρίπολη με μεγαλύτερο οικισμό τη Νεστάνη. Το όνομα Μαντινεία, αποτελεί Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης για το κρασί που παράγεται στους αμπελώνες της ζώνης από τη λευκή ποικιλία Μοσχοφίλερο, ένα από τα πιο αρωματικά κρασιά της ελληνικής οινικής παλέτας. Ο αμπελώνας της Μαντινείας βρίσκεται σε υψόμετρο 650 μέτρων, σε μία έκταση περίπου 1000 εκταρίων και το κλίμα χαρακτηρίζεται από ψυχρούς χειμώνες. Εδώ 13 οινοποιεία της περιοχής, κάτω από τον τίτλο The Mantinians, έχουν αναλάβει την πρωτοβουλία να συμβάλουν στην περαιτέρω ανάδειξη, προβολή και διαφύλαξη της πολύπλευρης Μαντινείας και των οίνων της. Ανάμεσά τους τα κτήματα Σπυρόπουλου και Τσέλεπου και τα οινοποιεία Juliet & Romeo, Novus (Νασιάκος) Μπουτάρη κ.ά. Και εδώ το οινικό ταξίδι μπορεί να συνδυαστεί με μια επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο, όπου ο επισκέπτης μπορεί να δει το αρχαίο θέατρο των πρώιμων ελληνιστικών χρόνων (4ος – 3ος αιώνας π.Χ.), το Βουλευτήριο, Λείψανα της αρχαίας Αγοράς, κι ένα λουτρικό συγκρότημα των ρωμαϊκών χρόνων.
Σαντορίνη και ασύρτικο. Το διαβατήριο του ελληνικού αμπελώνα στον κόσμο
Η Σαντορίνη ως όνομα συναγωνίζεται την ίδια την Ελλάδα, αφού πολλοί τη θεωρούν έναν ανεξάρτητο προορισμό, μια ξεχωριστή χώρα και όχι ελληνικό νησί! Αυτό το οφείλει στην απίστευτη ομορφιά του ηφαιστειακού της τοπίου που δεσπόζει στο απέραντο γαλάζιο του Αιγαίου. Αυτό ακριβώς το ηφαιστειακό έδαφος αποδίδει τόσο σπουδαία κρασιά που κάνει το νησί, ανάμεσα στα άλλα, και έναν από τους πιο σπουδαίους οινικούς προορισμούς. Η ποικιλία Ασύρτικο ΠΟΠ Σαντορίνη δίνει τα πιο επιτυχημένα ίσως ελληνικά κρασιά που κυκλοφορούν σε όλο τον κόσμο. Μαζί με τη Νεμέα, με το Αγιωργίτικο, τη Μαντινεία με το μοσχοφίλερο και τη Νάουσα με το ξινόμαυρο θεωρούνται οι 4 πρεσβευτές του ελληνικού ποιοτικού κρασιού στο εξωτερικό. Το έδαφος του νησιού είναι η καλύτερη προίκα όχι μόνο για το ασύρτικο, αλλά και για ονομαστά κρασιά, όπως το νυχτέρι, το αθήρι, αλλά και το σπουδαίο γλυκό vinsanto. Τα πιο γνωστά οινοποιεία που θα συναντήσετε στη Σαντορίνη είναι τα κτήματα Σιγάλα και Αργυρού και τα οινοποιεία Γαβαλά, Χατζηδάκη, Γαία, Μπουτάρη, Καραμολέγκου, Santo wines κ.ά.
Νάουσα. Το ξινόμαυρο στις πλαγιές του Βερμίου
Πηγή: greekgastronomyguide.gr
Η Νάουσα, το «μπαλκόνι της Μακεδονίας» είναι μια από τις πιο όμορφες πόλεις στην Ελλάδα. Εδώ, σκαρφαλωμένα στις πλαγιές του Βερμίου, κλήματα της ποικιλίας ξινόμαυρο, καλύπτοντας έκταση 6.000 – 6.500 στρεμμάτων, δημιουργούν τον πιο ενδιαφέροντα αμπελώνα της Βόρειας Ελλάδας που αποδίδει τους ταννικούς οίνους ΠΟΠ Νάουσα. Το Ξινόμαυρο είναι μια πολυδυναμική ποικιλία, με άπειρες δυνατότητες, ικανή να δημιουργήσει διαφορετικά στυλ κρασιού όπως ερυθρά ξηρά, ημίξηρα, εξαιρετικά φρουτώδη ροζέ κ.ά. Το ορεινό φυσικό τοπίο του Βερμίου, σε συνδυασμό με τον κάμπο γεμάτο με ροδακινιές – επίσης ένα ΠΟΠ προϊόν τα ροδάκινα Νάουσας – καθώς και τα πολλά νερά, κάνουν ιδιαίτερα ελκυστικό ένα οινικό ταξίδι στην περιοχή. Εδώ που κάποτε ανθούσαν τα κλωστοϋφαντουργεία, ο αμπελώνας και τα 20 επισκέψιμα οινοποιεία αποτελούν την οικονομική ευκαιρία της περιοχής, η οποία καταλαμβάνει πλέον σημαντική θέση στον παγκόσμιο οινικό χάρτη.
Τα πιο γνωστά οινοποιεία είναι τα κτήματα Κυρ Γιάννη, Φουντή, Χρυσοχόου, Κελεσίδη, Διαμαντάκου, οι αμπελώνες Θυμιόπουλου και τα οινοποιεία Δαλαμάρα, Vaeni Naoussa, Μαρκοβίτη κ.ά.
Αμύνταιο και Γουμένισσα. Με την αύρα της Βεγορίτιδας
Πηγή: ampelones-goumenissas.gr
Η περιοχή γύρω από το Αμύνταιο και τη λίμνη Βεγορίτιδα, είναι από μόνη της ένας ελκυστικός προορισμός. Η ομορφιά είναι διάχυτη παντού, όπως και οι ευκαιρίες για υπέροχες αποδράσεις και δραστηριότητες στη φύση. Εδώ, όπως και στη γειτονική Γουμένισα, ο αμπελώνας προσθέτει έναν παραπάνω λόγο για επίσκεψη. Και στις περιοχές αυτές κυριαρχεί το ξινόμαυρο αποδίδοντας τα κρασιά ΠΟΠ Αμύνταιο και ΠΟΠ Γουμένισα. Συνδυάστε μια επίσκεψη σε ένα οινοποιείο με μια βόλτα στη Λίμνη Βεγορίτιδα και τη λίμνη Πετρών. Ανεβείτε στον Άγιο Αθανάσιο και στο Καϊμακτσαλάν για σκι. Επισκεφτείτε το Ξινό Νερό με το διάσημο ανθρακούχο φυσικό νερό του και το εμβληματικό εστιατόριο Κοντοσώρος. Περπατήστε, τέλος, στα γραφικά δρομάκια στο Νυμφαίο, ένα από τα πιο όμορφα χωριά της Ελλάδας. Τα πιο γνωστά οινοποιεία στο Αμύνταιο είναι το Κτήμα Κυρ Γιάννη, το Κτήμα Άλφα και το οινοποιείο ΕΑΣ Αμυνταίου και στην κοντινή Γουμένισσα το Μικρό Κτήμα Τίτος και τα οινοποιεία Αϊδαρίνη και Χατζηβαρύτη.
Ζίτσα και Μέτσοβο. Η ξεχωριστή γοητεία των ορεινών αμπελώνων
Οι καταπράσινοι ορεινοί όγκοι, τα πέτρινα αρχιτεκτονικά στολίδια στα Ζαγοροχώρια και τα Κατσανοχώρια, τα ποτάμια με τα περίφημα τοξωτά γεφύρια, η ξεχωριστή γαστρονομία, κάνουν την Ήπειρο, αν και σχετικά απομονωμένη περιοχή, από τους πιο δημοφιλείς προορισμούς στην Ελλάδα.
Η Ήπειρος όμως διαθέτει και από τους πιο ενδιαφέροντες δρόμους του κρασιού, δίνοντας την ευκαιρία να επισκεφτεί κάποιος τους αμπελώνες της Ζίτσας με ιδιαίτερες ποικιλίες όπως η Νεμπίνα Ζίτσα, ένα αφρώδες ΠΟΠ λευκό κρασί, αλλά και τους αμπελώνες του Μετσόβου, τους πιο ορεινούς της Ελλάδας σε υψόμετρο από 950 ως 1050 μέτρα στο Γινιέτς που στα βλάχικα σημαίνει αμπελότοπος. Εδώ καλλιεργούνται οι ποικιλίες Cabernet Sauvignon, Merlot, Cabernet Franc, Pinot Noir και Traminer, Βλάχικο, Syrah καθώς και λιγότερο γνωστές γηγενείς ποικιλίες τις περιοχής όπως η Γκουντάμπα, η Βλαχαβόνα και η Πυκνoάσσα. Τα πιο γνωστά οινοποιεία που δραστηριοποιούνται στη Ζίτσα είναι τα Γκλίναβος και Zoinos και στο Μέτσοβο, το Κατώγι Αβέρωφ που αποτελεί και οινοτουριστικό κατάλυμα.
Παγγαίο. Οι μεγάλες ετικέτες κρασιού
Εκτός από τη Νάουσα, το Αμύνταιο και τη Γουμένισα, στιβαρός εκπρόσωπος του Μακεδονικού αμπελώνα αποτελεί και η περιοχή του Παγγαίου. Οι αμπελώνες της ζώνης ΠΓΕ (Προστασία Γεωγραφικής Ένδειξης) Παγγαίου, καταλαμβάνουν ένα μεγάλο μέρος στην περιφερειακή ενότητα Καβάλας, στο ανατολικό άκρο της Μακεδονίας. Το όρος Παγγαίο, με όλα τα ιδιαίτερα γνωρίσματα στη χημική σύσταση του εδάφους του, είναι το «μαγικό» συστατικό, στο οποίο οφείλεται η παραγωγή εξαιρετικής ποιότητας κρασιού, με διεθνή αναγνώριση. Στην περιοχή αυτή βρίσκονται σήμερα ορισμένες από τις καλύτερα οργανωμένες και πιο ανταγωνιστικές οινοποιητικές μονάδες της νοτιοανατολικής Ευρώπης, που περιβάλλονται από χιλιάδες στρέμματα αμπελώνων διαφόρων ποικιλιών. Στην περιοχή μεταξύ άλλων θα συναντήσετε τα οινοποιεία Βιβλία Χώρα του Γεροβασιλείου, τα οινοποιεία Κώστα και Νίκου Λαζαρίδη.
Κρήτη. Αμπελώνας με ιστορία 4.000 χρόνων
Δεν υπάρχει μέρος στην Κρήτη, να μη σε σταματήσουν για να κεράσουν μια ρακή ή τσικουδιά, όμως πάνω από όλα οι Κρητικοί είναι υπερήφανοι για το κρασί τους. Ο κρητικός αμπελώνας με ιστορία 4.000 χρόνων, καταλαμβάνει σήμερα την τρίτη θέση στον οινικό χάρτη της Ελλάδας, διαθέτοντας περίπου το 13% της συνολικής έκτασης των αμπελιών στη χώρα, με πολλά προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης, στο Ηράκλειο, τις Αρχάνες, τα Πεζά, τις Δαφνές και τη Σητεία. Οι γηγενείς ποικιλίες του Κρητικού αμπελώνα, Βηλιάνα, Βιδιανό, Κοτσιφάλι, Μανδηλάρι, Λιάτικο, Μοσχάτο Σπίνας κ.ά., το ανάγλυφο της κρητικής γης, αλλά και η συσσωρευμένη πείρα των αμπελουργών και οινοποιών αποδίδουν τοπικά κρασιά με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που αποκαλύπτουν μια ξεχωριστή ποιότητα. Τα πάρα πολλά οργανωμένα οινοποιεία σε όλη την Κρήτη, από συνεταιρισμούς και ιδιώτες, επισκέψιμα τα περισσότερα, δίνουν την ευκαιρία για ελκυστικές οινογευσίες, σε συνδυασμό πάντα με τη διάσημη κρητική γαστρονομία και φιλοξενία.
Σάμος. Το φυσικό γλυκό κρασί
Οι αμπελώνες στη Σάμο, αποτελούν μια εικαστική παρέμβαση στο φυσικό τοπίο. Φυτεμένοι σε «πεζούλες», σε υψόμετρο 900 μέτρων, παρουσιάζουν ένα σπάνιο θέαμα, μοιάζοντας με τεράστιους πίνακες ζωγραφικής, κρεμασμένοι στις πλαγιές του νησιού. Το σαμιώτικο κρασί, από τη λευκή ποικιλία Μοσχάτο Σάμου, ταυτόσημη με την αρχαιοελληνική ποικιλία Μελισσέα, είναι καταγεγραμμένο στην ελληνική μυθολογία και ιστορία, αλλά και τη λογοτεχνία από τα Ομηρικά έπη μέχρι σήμερα. Η Σάμος είναι συνδεδεμένη με φυσικά, γλυκά επιδόρπια κρασιά που ανταγωνίζονται επάξια τα αντίστοιχα του παγκόσμιου αμπελώνα. Και εδώ μια επίσκεψη στα οινοποιεία του νησιού μπορεί να συνδυαστεί με πλήθος δραστηριοτήτων, όπως επισκέψεις στους σπουδαίους αρχαιολογικούς χώρους, αλλά και κολύμπι και θαλάσσια σπορ στα καταγάλανα νερά του Αιγαίου.
Στη Σάμο δραστηριοποιούνται 7 οινοποιεία με μεγαλύτερα τα δύο του Ενιαίου Οινοποιητικού Αγροτικού Συνεταιρισμού (ΕΟΣ Σάμου).
Αττική. Ο μεγαλύτερος αμπελώνας στη χώρα
Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς, μέσα στον αποπνικτικό αστικό ιστό της Αθήνας, πόσο κοντά βρίσκεται στον μεγαλύτερο αμπελώνα της χώρας. Παρά τη μεγάλη αστική ανάπτυξη, η Αττική υπήρξε και παραμένει το μεγαλύτερο αμπελοτόπι της Ελλάδας, το οποίο ευνοούν το μεσογειακό κλίμα, η ηλιοφάνεια και οι ήπιοι χειμώνες. Αγγίζει τα 65.000 στρέμματα με το 80% να καλύπτονται από λευκές ποικιλίες με κυριότερη το Σαββατιανό. Το μεγαλύτερο μέρος του αμπελώνα βρίσκεται στην Ανατολική Αττική, στα Μεσόγεια. Από τις ταβέρνες της Πλάκας και της παλιάς Αθήνας και την πλακιώτικη ρετσίνα που έκαναν γνωστό το κρασί των Μεσογείων, σήμερα, ο Αττικός αμπελώνας αντιστέκεται, στην οικοδόμηση και εκσυγχρονίζεται. Τα πιο γνωστά επισκέψιμα οινοποιεία είναι του Παπαγιαννάκου στο Μαρκόπουλο, σε ένα πρότυπο βιοκλιματικό κτίριο, της Ρωξάνης Μάτσα, οι αμπελώνες Μάρκου και Φράγκου, η Οινότρια Γη στο Καπανδρίτι και το εμβληματικό κτήμα Κοκκοτού στη Δροσιά.
Κεφαλονιά. Η λεπτή αύρα του Ιονίου
Τα νησιά του Ιονίου, με τις δυτικές και ενετικές επιροές, χαρακτηρίζονται από τον εύθυμο χαρακτήρα των κατοίκων τους και την πολιτιστική τους ανάπτυξη, αφού πρόκειται για έναν τόπο που γνώρισε μεγάλη ελευθερία σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα. Εδώ δεν καλλιεργήθηκαν μόνο τα γράμματα και οι τέχνες, αλλά και ιδιαίτερες ποικιλίες αμπελιού, όπως η τοπική ποικιλία με το παράξενο όνομα Κακοτρύγι, στην Κέρκυρα, αλλά και η Βερντέα, το αγαπημένο κρασί του Διονυσίου Σολωμού στη Ζάκυνθο. Όμως αν πρέπει να σταθούμε σε ένα νησί περισσότερο, αυτό είναι η Κεφαλονιά, η οποία εκτός από τις γοητευτικές παραλίες και την καταπράσινη ενδοχώρα διαθέτει και έναν από τους πιο δυναμικούς αμπελώνες στην Ελλάδα. Η ΠΟΠ Ρομπόλα είναι η πιο δυνατή «φωνή» που προβάλλει στην Ελλάδα και το εξωτερικό το κεφαλονίτικο κρασί. Όμως η Κεφαλονιά διαθέτει και άλλα λευκά διαμάντια, όπως το Βοστιλίδι, το σπάνιο Ζακυνθινό και το ευωδιαστό Μοσχάτο, αλλά και μια ιδιαίτερη Μαυροδάφνη. Τα πιο γνωστά οινοποιεία στην Κεφαλονιά είναι το Gentilini, το Divini Wines, τα κτήματα Χαριτάτου, Φοίβος κ.ά.